شنبه, ۱۳ آذر ۱۴۰۰ ۰۹:۴۲ ۱۲۸
طبقه بندی: تازه ها
چچ
15 آذرماه؛ ولادت عبدالرحمن صوفی رازی

15 آذرماه؛ ولادت عبدالرحمن صوفی رازی

ابوالحسین عبدالرحمان بن عمر بن محمد بن سهل صوفی رازی، مشهور به عبدالرحمان صوفی، ریاضی‌دان و اخترشناس بلندپایه ایرانی در 14 محرم‌الحرام سال 291 هجری قمری (بر اساس برخی منابع نهم محرم‌الحرام) در ری دیده به جهان گشود.

از دوران کودکی و تحصیلات عبدالرحمن صوفی اطلاع چندانی در دست نیست، ولی خود او در مقدمه کتاب «صورالکواکب» از دانشمندی به نام رئیس ابوالفضل به‌عنوان استادش یاد کرده که در اصفهان نزد وی نجوم آموخته است.
رصدهای صوفی در زمره صحیح‌ترین رصدهای نجومی اسلامی به‌شمار می‌رود. وی پس از بطلمیوس نخستین کسی بود که به پژوهش‌هایی منظم درباره ستارگان آسمان پرداخت. این دانشمند کتاب «صورالکواکب» را در سال 353 هجری قمری و در سن 61 سالگی به اشاره و حمایت عضدالدوله و بر مبنای «مجسطی» بطلمیوس تألیف کرده است.
صوفی در کتاب خود منجمان را به دو دسته تقسیم کرده است: گروهی که به رصد و مشاهده ستارگان می‌پردازند و معمولا پیرو بطلمیوس هستند و گروهی که تابع دستگاه قمری اعراب بوده و از نظر علمی ابتدایی‌ترند و داده‌های اندکی از نحوه کارشان استخراج می‌شود. وی در کتاب «صورالکواکب» تعداد ستارگان قدر اول را 15، قدر دوم را 37، قدر سوم را 200، قدر چهارم را 421، قدر پنجم را 267 و قدر ششم را 70 ستاره برشمرده است. صوفی تصویر 48 صورت فلکی دنیای باستان را با دقتی باورنکردنی رسم کرد، به شکلی که نقوش این کتاب تا سال 1843 میلادی، مرجع اصلی اخترشناسی در اروپا بود.
وی کتاب «صورالکواکب» را به عربی نگاشت که به همت خواجه نصیرالدّین طوسی به فارسی ترجمه شد که صحیح‌ترین و مهم‌ترین ترجمه آن است که در سال 647 هجری قمری (1250 میلادی) به انجام رسیده است. آلفونسو پادشاه محقق و دانشمند کاستیل به ترجمه کتاب عبدالرحمن همت گماشت و دستور داد یهودا بن موسی شموئیل لاوی، یوحنا مسینائی و یوحنا کریمونیائی با حفظ اصالت کتاب «صور‌الکواکب» را به زبان اسپانیولی ترجمه کنند و از این تاریخ بود که کلمه «الصوفی» به «Azofi» تغییر یافته و در محافل علمی اروپا رخنه کرد.
در اروپا مشاهدات صوفی تا زمان اختراع تلسکوپ ناشناخته باقی‌مانده بود، طوری‌که سیمون ماریوس، سحابی آندرومدا را در سال ۱۶۱۲ و با یک تلسکوپ معمولی مجددا کشف کرد. نام عبدالرحمان صوفی به پاس کشفیات و خدماتش به علم اخترشناسی، به عنوان دهانه ای بر روی ماه به ثبت رسیده است.
برخی مجامع و محافل علمی بین‌المللی و کشورهای عربی، به استناد عرب‌زبان بودن آثار صوفی وی را دانشمندی عرب معرفی کرده‌اند.اما در اثبات ایرانی بودن این ریاضیدان و منجم بزرگ، در دانشنامه اخترشناسی آکسفورد (چاپ ۲۰۰۲) که به سرپرستی پاتریک مور تدوین شده، آمده‌ است: «صوفی رازی در ایران به دنیا آمد و در ایران هم زندگی کرد.البته کتاب «صورالکواکب» را به زبان عربی نوشته که این دلیل بر عرب دانستن او نمی‌شود، چراکه در آن زمان برای حفظ اثر علمی باید به عربی می‌نوشتند. کتاب «صور الکواکب الثابته» بعدها توسط خواجه نصیرالدین طوسی (سازنده رصدخانه مراغه در ۷۵۰ سال پیش) به فارسی ترجمه شد.»
این دانشمند بزرگ ایرانی در روز 8 محرم‌ الحرام سال 376 هجری قمری در سن 85 سالگی در شیراز دیده از جهان فرو بست و در همان شهر به خاک سپرده شد.
دیگر تألیفات او عبارتند از: «رساله فی العمل بالاسطرلاب»، «فی العمل بالاسطرلاب»، «الاسطرلاب»، «العمل بالکُره الفلکیّه»، «المدخل الی علم النّجوم و احکامه»، «مطارح الشّعاعات».


آدرس کوتاه شده: