یکشنبه, ۳۰ خرداد ۱۴۰۰ ۱۲:۴۰ ۳۴
طبقه بندی: تازه ها
چچ
1 تیرماه؛ سالروز وفات غیاث الدین جمشید کاشانی

1 تیرماه؛ سالروز وفات غیاث الدین جمشید کاشانی

غیاث‌الدین جمشید کاشانی در اواخر قرن هشتم هجری قمری در کاشان به دنیا آمد. وی یکی از دانشمندان برجسته علم ریاضیات و نجوم در ایران بود که دارای اختراعات فراوانی در این دو شاخه از علم بود. نخستین فعالیت علمی کاشانی رصد خسوف در ۱۲ ذیحجه ۸۰۸ قمری در کاشان بود. غیاث‌الدین نخستین اثر علمی خود را در همین شهر و در ۲۱ رمضان ۸۰۹ قمری نوشت. چهار سال بعد در ۸۱۳ قمری هنوز در کاشان بود و رساله مختصری به فارسی درباره کیهان‌شناسی نوشت. در ۸۱۶ قمری کتاب نجومی مهم خود «زیج خاقانی» را به فارسی نوشت. او در دوران فعالیت علمی‌اش به نوشتن کتاب‌های گوناگونی در زمینه ریاضیات و نجوم پرداخت. همچنین از محققین رصدخانه سمرقند، غیاث‌الدین جمشید کاشانی بود، این رصدخانه از اواسط قرن پانزدهم رو به ویرانی نهاد و در حفاری‌ها بخشی از پی‌ها و بخش مدفون شده زاویه یاب را کشف کردند.

غیاث‌الدین جمشید کاشانی، زبردست‌ترین حساب‌دان و آخرین ریاضی‌دان برجسته دوره اسلامی و از بزرگ‌ترین مفاخر تاریخ ایران به‌شمار می‌آید. وی به تکمیل و تصحیح روش‌های قدیمی انجام چهار عمل اصلی حساب پرداخت و روش‌های جدید و ساده‌تری برای آن‌ها اختراع کرد. در واقع، کاشانی را باید مخترع روش‌های کنونی انجام چهار عمل اصلی حساب (به ویژه ضرب و تقسیم) دانست. کتاب ارزشمند وی با نام مفتاح الحساب، کتابی درسی درباره ریاضیات مقدماتی است و آن را از حیث فراوانی و تنوع مواد و مطالب و روانی بیان، سرآمد همه آثار ریاضی سده‌های میانه می‌دانند. از جمله مهمترین دستاوردهای او عبارتست از: ابداع و ترویج کسرهای اعشاری به قیاس با کسرهای شصتگانی که در ستاره‌شناسی متداول بود، محاسبهٔ عدد پی تا شانزده رقم اعشار به نحوی که تا صدوپنجاه سال بعد کسی نتوانست آن را گسترش دهد، وی ابزار اخترشناسی دقیقی به نام "طبق المناطق" را اختراع کرد که به کمک آن امکان مشخص کردن موقعیت ماه و خورشید و پنج سیاره دیگر بدون محاسبات و همچنین پیش بینی زمان کسوف و خسوف و نیز موقعیت خورشید در هر زمانی روی دایره البروج میسر می شد، غیاث الدین در کتاب نزهه الحدایق به شرح این ابزار پرداخته است وی نام این دستگاه را جام جمشید نامید. همچنین کاشانی زیج خاقانی را نیز در تصحیح اشکالات زیج ایلخانی نوشت.

تبحر و مهارت این دانشمند بزرگ و حکیم فرزانه در علم نجوم و ریاضیات به حدی بود که در زمان خود به یکی از بزرگان و سرآمدان این علوم تبدیل شد و با سعی و تلاش او بود که یکی از پیشرفته‌ترین و مجهزترین رصدخانه‌های آن زمان در سمرقند احداث شد. غیاث الدین جمشید کاشانی در رصدخانه ی سمرقند، نقشی همچون خواجه نصیرالدین طوسی در رصدخانه ی مراغه داشت. او که اندکی پیشتر زیج خاقانی را براساس زیج ایلخانی طوسی تدوین کرده بود، دررصدخانه ی سمرقند زیج جدیدی به نام زیج گورکانی (الغ بیگ، سلطانی) تنظیم کرد. ابزار پیشرفته به کار رفته در رصدخانه سمرقند از نمونه‌های برجسته زمان و حتی سال‌ها بعد از خود بوده است و برای نمونه برج اصلی این رصدخانه با قطری حدود چهل و شش متر ساخته شده بوده و سُدس فخری این رصدخانه به شعاع حدود چهل متر بزرگترین ابزار اندازه گیری نجومی از دوران قدیم تا قبل از ساخت رادیوتلسکوپها در عصر حاضر می باشد.

غیاث الدین جمشید کاشانی، یکی از عوامل پیشرفت و رشد فرهنگی شرق ایران و ماوراءالنهردر قرن نهم هجری محسوب می شود. این دانشمند بزرگ سرانجام در 1 تیر 808 هجری شمسی در سمرقند در گذشت و در همانجا به خاک سپرده شد.


آدرس کوتاه شده: