شنبه, ۱۴ تیر ۱۳۹۹ ۱۱:۳۴ ۱۴۷
چچ

خورشیدگرفتگی چیست؟

خورشیدگرفتگی چیست؟


آنچه در فایل ویدیویی می شنوید:

صفحه مدار گردش ماه به دور زمین نسبت به صفحه مدار گردش زمین به دور خورشید بیش از 5 درجه، زاویه دارد. این عامل باعث می‌شود که در زمانیکه ماه بین زمین و خورشید قرار دارد، در بیشتر موارد از خط واصل بین زمین و خورشید فاصله داشته باشد و تنها در برخی مواقع این سه جرم آسمانی تقریباً در یک خط راست قرار بگیرند.
این دو صفحه یکدیگر را در دو نقطه به نام گره های مداری قطع می کنند. خورشید گرفتگی زمانی اتفاق میافتد که دو شرط برقرار باشد؛ ماه در وضعیت مقارنه باشد و ماه در یکی از گره ها قرار گیرد.
در طول یک سال 2 تا 5 خورشیدگرفتگی به وقوع میپیوندد. در فواصل زمانی مشخصی یک کسوف با شرایط پیشین خود مجددا تکرار خواهد شد. به این فاصله ی زمانی مشخص، ساروس گفته میشود. یک ساروس معادل 18 سال و ۱۱ روز و ۷ ساعت و ۴۹ دقیقه است. یعنی بعد از این مدت، موقعیت نسبی خورشید و ماه نسبت به گره ها تقریبا مانند گرفت قبلی میشود.
در این تصویر، همخطی خورشید و ماه و زمین را در طول یک خورشیدگرفتگی میبینید. منطقه خاکستری تیره بین ماه و زمین، سایه است. که در این منطقه خورشید به صورت کامل توسط ماه پوشیده میشود. منطقه کوچکی که سایه، سطح زمین را لمس کرده، مکانی است که از آنجا، گرفت کامل میتواند دیده شود. منطقه بزرگتر به رنگ خاکستری روشن تر، نیم سایه نامیده میشود که در این مناطق، گرفت جزئی میتواند دیده شود. رصدگری که در منطقه ضد سایه قرار گرفته است (یعنی مکانی در پشت سایه)، یک گرفت حلقوی را خواهد دید.
چهار نوع گرفت وجود دارد؛ گرفت کامل- حلقوی- مرکب و جزئی.
  • گرفت کامل زمانی روی میدهد که قرص ماه به طور کامل قرص خورشید را میپوشاند در این حالت فقط تاج خورشید نمایان میشود.
  • گرفت حلقوی زمانی اتفاق می افتد که خورشید و ماه با زمین دقیقا در یک خط هستند اما اندازه ظاهری ماه کوچکتر از اندازه ظاهری خورشید است. در اینصورت خورشید به صورت یک حلقه بسیار درخشان دیده میشود که قرص تاریک ماه را احاطه کرده است.
  • در گرفت مرکب، هم گرفت حلقوی و هم گرفت کامل خواهیم داشت. در نقاط مشخصی روی سطح زمین این گرفت، کامل دیده میشود درحالیکه در نقاط دیگر به صورت حلقوی. این نوع گرفتها نسبتا نادر هستند.
  • گرفت جزئی زمانی اتفاق می افتد که خورشید و ماه و زمین دقیقا در یک خط نیستند و ماه به طور جزئی خورشید را می پوشاند. این گرفت معمولا میتواند از بخش های بزرگتری از زمین نسبت به گرفت کامل، مشاهده شود. گرفتهای جزئی تأثیر بسیار ناچیزی در میزان افت درخشندگی خورشید دارند. چون بیش از 90 درصد پوشش سایه میتواند تغییرات قابل توجهی در افت درخشندگی خورشید ایجاد کند، حتی پوشش 99 درصد هم تاریکی ای معادل هوای گرگ و میش ایجاد میکند. بنابراین گرفتهای جزئی با استفاده از ابزار رصدی قابل تشخیص و مشاهده هستند.
اندازه ظاهری ماه و خورشید تقریبا یکسان و برابر با 0.5 درجه است. اما قطر ظاهری ماه به سبب بیضوی بودن مدارش به دور زمین، متغیر است البته قطر ظاهری خورشید هم به سبب بیضوی بودن مدار دایره البروج، تغییر میکند اما این تغییر اندازه بسیار اندک است.
قدر گرفت، نسبت اندازه ظاهری ماه به اندازه ظاهری خورشید در طول یک گرفت است.
در یک گرفت حلقوی، قدر گرفت عددی کمتر از 1 است. چون قرص ماه به طور کامل، خورشید را نمی پوشاند.
در یک گرفت کامل، قدر گرفت، عدد 1 یا بیشتر است.
در یک گرفت جزئی، قدر گرفت با توجه به مکان رصدگر متفاوت است. این عدد از صفر شروع و به بیشترین مقدار خود در زمان ماکزیمم گرفت میرسد و مجددا در انتهای گرفت، به صفر خواهد رسید.
در یک خورشیدگرفتگی، ثبت 4 زمان برای منجمان مهم است:
  • تماس اول: زمانیکه لبه ماه دقیقا مماس با لبه خورشید میشود.
  • تماس دوم: نمایان شدن دانه های بیلی که به سبب درخشش نور از میان حفره های سطح ماه ایجاد میشود و حلقه ی الماس. در این زمان تقریبا کل قرص خورشید پوشانده شده است.
  • گرفت کامل: ماه کل قرص خورشید را می پوشاند و تنها تاج خورشیدی نمایان میشود.
  • تماس سوم: زماینکه اولین نور درخشان، ظاهر میشود و سایه ی ماه درحال دور شدن از رصدگر است. در این زمان ممکن است مجددا یک حلقه ی الماس دیده شود.
  • تماس چهارم: زمانیکه لبه ی ماه، قرص خورشید را ترک میکند و گرفت به پایان می رسد.
کل فرآیند یک خورشیدگرفتگی کامل، در حدود سه ساعت به طول می انجامد اما مدت زمانی که خورشید به طور کامل توسط ماه پوشیده می ماند در حد 1 ثانیه تا 7 دقیقه متغیر است.

آدرس کوتاه شده: